Mật ong dú để gần phân bón, thuốc trong kho nhà rẫy

Mật ong dú cất chung kho với phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hay can xăng dầu là cách nhanh nhất làm hỏng một lô mật sạch. Nắp chai nhựa, nút gỗ, giấy bọc và chính lớp sáp quanh miệng chai đều có thể ngấm mùi, và mật ong dú vốn nhiều nước, hương nhẹ, nên mùi lạ lấn át rất dễ. Cách giữ đúng là tách hẳn mật ra khỏi kho vật tư, đưa vào nhà ở, chỗ mát và không chung kệ với bất cứ thứ gì có mùi hắc.

Vì sao kho nhà rẫy cao nguyên là chỗ dễ làm hỏng mật

Nhà rẫy ven rừng, ven hồ ở vùng cao thường có một gian kho chung: bao phân chuồng, phân hoá học, chai thuốc cỏ, thuốc sâu, can dầu cho máy cắt cỏ, máy bơm, cuộn ống tưới, bao cà phê nhân. Gian này hay đóng kín để chống trộm, chống mưa tạt, nên mùi tích lại suốt ngày. Trưa nắng mái tôn hầm hơi, đêm sương lạnh xuống, không khí trong kho lúc khô lúc ẩm, đúng kiểu làm mọi thứ đựng trong đó ám mùi theo.

Trong khi đó, mật ong dú khác mật ong ngoại ở chỗ loãng hơn, hương thanh, vị chua nhẹ. Chính cái hương nhẹ này khiến mật «không có sức chống» mùi lạ. Một hũ mật đặc, hương đậm có thể che bớt, còn mật ong dú thì chỉ cần vài tuần cạnh bao phân là người quen uống đã nhận ra có gì đó sai.

Thêm một lý do ít ai để ý: khi cần lấy mật đi biếu hay giao khách, người ta với tay lấy chai trong kho, tiện tay lau qua, mà tay lúc đó vừa bốc phân hay pha thuốc. Bụi phân và giọt thuốc dính lên vỏ, lên ren nắp, rồi theo chai về tới bàn ăn.

Mùi đi vào mật bằng đường nào

Không phải cứ chai đóng nắp là mùi không vào được. Có bốn đường hay gặp:

1. Nắp và nút lót. Nắp nhựa mỏng, lót xốp hoặc lót giấy hút mùi rất nhanh. Khi mở nắp, mùi bám trong lót rơi thẳng vào mật.
2. Khe ren và miệng chai. Sau mỗi lần rót, một lớp mật mỏng đọng ở ren. Lớp này dính bụi, hút hơi trong kho, rồi lần rót sau lại trôi vào chai.
3. Vỏ chai nhựa. Chai nhựa mỏng, nhất là chai tái dùng từ nước ngọt, nước suối, để lâu cạnh mùi hắc có thể ám mùi vào thành chai.
4. Khi sang chiết ngay trong kho. Có nhà rót mật từ can lớn ra chai nhỏ ngay trên nóc bao phân cho tiện. Lúc đó mật lộ ra không khí chứa hơi thuốc, hơi dầu.

Mật chai thuỷ tinh nắp kim loại có lót tốt thì chống được lâu hơn, nhưng không có loại nào miễn nhiễm nếu cất cả mùa bên cạnh thuốc cỏ.

Những thứ trong kho nên tránh xa nhất

Nhìn bảng sẽ thấy: thứ nguy hiểm nhất không chỉ là mùi mà là khả năng giọt thuốc, bụi phân dính trực tiếp lên chai. Mùi thì người dùng còn ngửi ra để bỏ; bụi bám vỏ rồi chạm vào miệng ly thì không ai thấy.

Cách nhận ra mật đã ám mùi kho

Người mua không cần dụng cụ gì, chỉ cần bình tĩnh mở chai ở chỗ không có mùi bếp, mùi nhang.

• Ngửi nắp trước, ngửi mật sau. Nắp và lót nắp thường giữ mùi đậm hơn mật. Nắp đã có mùi dầu, mùi thuốc là dấu hiệu chai từng nằm cạnh những thứ đó.
• Ngửi mật ở miệng chai rồi lấy một thìa ra chén sứ. Mật ong dú sạch có hương hoa nhẹ, hơi chua; mật ám mùi kho có thể có hơi hắc, hơi khai, hơi dầu lẫn vào, càng để lâu ngoài không khí càng dễ nhận.
• Nếm một chút đầu lưỡi. Vị đắng gắt, tê tê hay hậu vị lạ không giống vị chua thanh quen thuộc thì dừng lại, không nếm thêm.
• Nhìn vỏ chai, ren nắp. Bụi trắng, hạt li ti, vệt bột màu, vệt dầu bóng là dấu kho, không phải dấu tổ ong.

Lưu ý: mùi chua men, mùi rượu nhẹ là chuyện khác, thường do mật lên men vì độ ẩm hoặc chai rửa chưa sạch. Mùi hắc hoá chất, mùi dầu mới là dấu hiệu ám mùi kho. Hai lỗi này có thể cùng xảy ra nếu kho vừa nóng vừa ẩm.

Đã ám mùi rồi thì làm gì

Lời thật là: mật đã ám mùi thuốc, mùi dầu thì nên bỏ, hoặc ít nhất không dùng để ăn uống. Không có cách «xả mùi» nào an toàn cho mật ở nhà. Mở nắp phơi gió chỉ làm mật hút thêm ẩm và nhanh men hơn; đun nóng thì mất hương tự nhiên mà cũng không chắc hết mùi.

Với trường hợp nhẹ hơn, chỉ nắp có mùi mà mật vẫn thơm bình thường:

1. Rửa tay sạch, lau vỏ chai bằng khăn ẩm sạch rồi khăn khô.
2. Rót mật sang một chai thuỷ tinh khác đã rửa sạch, phơi khô hoàn toàn.
3. Bỏ nắp cũ, dùng nắp mới hoặc nắp đã rửa kỹ, khô ráo.
4. Để chai mới ở chỗ sạch vài ngày, mở ra ngửi lại. Vẫn có mùi lạ thì thôi, đừng tiếc.

Nếu từng nghi chai bị dính thuốc lên vỏ, đừng đưa cho trẻ nhỏ, người già dùng thử để «kiểm». Mật sạch không đáng để đánh cược như vậy.

Sắp xếp chỗ cất mật trong nhà rẫy cho đúng

Tách hẳn khu thực phẩm và khu vật tư

Nguyên tắc đơn giản nhất: mật ong dú là thực phẩm, cất với thực phẩm. Gian kho vật tư chỉ để phân, thuốc, dầu, dụng cụ. Nếu nhà rẫy chỉ có một gian, ít nhất ngăn bằng vách hoặc tủ có cửa, để mật ở phía gần nhà ở, xa cửa ra vào chỗ hay khiêng bao phân.

Chọn chỗ mát, tối, ít thay đổi nhiệt

Vùng cao 700–900m trưa vẫn nóng dưới mái tôn, đêm lại lạnh và sương. Mật ong dú thích chỗ ổn định: trong nhà ở, góc khuất nắng, kê cao khỏi nền ẩm. Có tủ lạnh thì để ngăn mát là cách giữ mật ong dú bền nhất, vì mật nhiều nước dễ men khi để ngoài lâu.

Đồ đựng và nắp

• Ưu tiên chai thuỷ tinh, nắp vặn kín, lót nắp sạch.
• Không dùng lại chai từng đựng thuốc, dầu, nước tẩy rửa, kể cả đã rửa kỹ.
• Can nhựa lớn để chứa mật tạm thì phải là can thực phẩm, chỉ dùng cho mật.

Thói quen tay

Sau khi pha thuốc, bón phân, đổ xăng máy: rửa tay bằng xà phòng, tráng thật sạch, lau khô rồi mới cầm chai mật. Nghe hiển nhiên, nhưng đúng là chỗ hay bị bỏ qua nhất trong mùa bận.

Người mua mật tại rẫy nên hỏi gì

Mua mật ngay tại nhà rẫy là thích vì thấy tận nơi, nhưng cũng nên quan sát thêm một chút. Có thể hỏi nhẹ nhàng:

• Mật đang cất ở đâu, cho xem chỗ để được không?
• Mật này thu đợt nào, rót chai từ khi nào?
• Chai, nắp có phải đồ mới hay đồ tái dùng?
• Rót chai ở đâu: trong bếp, trong nhà hay trong kho?

Người nuôi cẩn thận thường trả lời rõ, có khi còn chỉ luôn góc tủ cất mật. Nếu thấy chai mật xếp chung kệ với chai thuốc cỏ thì biết nên cân nhắc. Muốn đọc thêm cách phân biệt mật có vấn đề qua mùi, vị, xem mục Phân biệt mật thật; còn chuyện giữ chai sạch khi dùng dần nằm trong mục Chất lượng & bảo quản.

Lời khuyên từ trại

Ở trại nuôi ong dú, chuyện tách mật khỏi kho vật tư được coi như luật nhà: mật vừa thu, lọc xong là vào chai sạch, cất trong nhà, không bao giờ nằm cạnh bao phân hay bình phun. Khu đặt tổ cũng nên cách xa chỗ pha thuốc, vì ong dú bay ngắn, kiếm ăn quanh tổ. Nếu muốn xem một trại làm việc này ra sao, có thể tham khảo cách trại Ong Quý giữ mật ong dú, tổ giống và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Người tự nuôi vài tổ ở rẫy có thể ghi lại ngày thu, chỗ cất từng đợt mật trên app quản lý đàn để khi mật có mùi lạ còn lần ra lô nào, cất ở đâu.

Câu hỏi thường gặp